08:02
Çingiz Aýtmatowyñ mankurtlary
CENGIZ AYTMATOV DIYOR KI... MANKURTLAŞMA

Eski mankurt ile şimdiki mankurtun aslı birdir, fakat o zamanlarda güç ile kafalara zorlama yapılırdı, şimdi televizyonlarla yapılıyor. O zaman on insan mankurtlaştırılırken şimdi milyonlar mankurtlaştırılıyor.
Mankurt olmamak için ne yapmak lazım? Milletlerin yetişmiş büyük insanları, halkına yabancı olmayan bir aydın kitlesi, elitası olması lazım. Topluma yön verecek gençleri yetiştirecek büyük sanat adamları olması lazım. Halk düşündürülmeli... Biz kimiz? Bizim tarihimiz nedir? Bizim medeniyetimiz nedir? Bizim özümüz kimdir, sözümüz nedir?
Hayat bir mücadeledir. İki akım var. Biri mankurtlaştırmaya çalışan, diğeri buna karşı mücadele eden. Bazen biri bazen diğeri başarılı gözükebilir. Bu bir diyalektiktir. İnsanlar bunun için mücadele ediyor. Her mücadelede bir fark vardır. Ben mankurtçuluğa kalemle savaş açtım, gelecek zamanda bunun şekli değişebilir.

• Dilimiz Kimliğimizdir

Şu anda bağımsızlığa kavuşmuş Orta Asya ve Kazakistan ülkelerinin edebiyatları emperyalist ideolojilerden kurtulup üreticiliğin yeni vadisine, tarihî yeni dönüm noktasına erişmiştir. Meseleyi bu yönde ele aldığımızda onlar için en verimli seçenek, bana göre Türk dillerinin birbirine yakınlaşması, birbirinin tecrübesinden istifade edip özleşmesi ve kökeni bir olan dillerin birbirlerinin potansiyelinden nöbetleşerek faydalanmasıdır. Bu çerçeve içerisinde her bir Türk dili kendisinin millî kültürünün yararı için azami çaba göstermesi, elbette çok faydalı olacaktır. Ne kadar Türk dili varsa o kadar da edebî dilimiz var. Kim bilir, gelecekte hepimizi kucaklayan ortak bir Türk edebî dili meydana gelir.
Türk dillerinin ortak dile yaklaşması için bir konsensüs lazım. Ortak bir gramer ve sözlük gerekli. Biz bir kelimeyi sizden alalım, siz bizden alın.

• Ortak Zenginliğimiz Eski Türk Dilidir

Bizi birleştiren köprü, ortak zenginliğimiz olan eski Türk dilidir. 1920’lere kadar Türkistan'da yazı birdi. Arap alfabesiyle yazılan bir metni, kitabı herkes okuyabiliyordu. Bunu Kazak Kazakça, Özbek Özbekçe, Azerbaycanlı Azeri dilinde okuyordu. Bu elbette yakınlık doğurmuştur. Böyle devam etseydi, ileride orijinal bir Türkistan kültürü, belki de daha ileride dillerin birleşmesiyle orijinal ve müşterek bir Türk dilinin ortaya çıkması mümkündü. Bu o devirdeki aydınlarımızın da bir ülküsüydü. Fakat tarihî oluşum bunu engelledi. Yani o zamanki Rusya'nın liderleri ve bizdeki parti başkanları böyle bir gelişmeyi hoş karşılamadılar. Parça parça bir Türkistan onların daha çok işine geliyordu.
1940 yılında Kiril alfabesine geçtikten sonra Ruslar herkese bir alfabe uydurdu. Böylece farklı farklı alfabeler ortaya çıktı. Neticede birbirimizi rahatlıkla okuyabilecek seviyeden uzaklaştık.
Müşterek bir yazı dili oluşturma ülküsü hepimizin paylaştığı bir fikir. Çünkü Türkistan devletleri birleşirse, bu halklar bir devlet olma yoluna giderse o zaman kendi başına çok güçlü, medeniyetli bir devlet olacaktır. Ama halkların da birbirleriyle kaynaşması lazımdır. Birbirimizin ellerine sarılmalı, birbirimize kenetlenip sağlam bir şekilde direnç göstermemiz lazım.
Her yazar milletinin çocuğudur ve o milletin hayatını anlatmak, eserlerini millî gelenek ve törelerini kaynak alarak zenginleştirmek zorundadır. Benim yaptığım önce bu, yani kendi milletimin geleneklerini ve hayatını anlatıyorum. Fakat orada kaldığınız takdirde bir yere varamazsınız. Edebiyatın, millî hayatı ve gelenekleri anlatmanın ötesinde de hedefleri vardır. Yazar, ufkunu millî olanın ötesinde, doğru geliştirmek ve "evrensel" olana ulaşmak için gayret göstermek durumundadır. İyi yazar "tipik insan" ortaya koyma ustalığına erişen yazardır.

• Vatan Sevgisi

Dedem diyordu ki, geçmiş zamanların birinde bir han başka bir hanı esir almış. Bu han esirine:
—Eğer istersen benim kölem olarak yanımda kalır uzun zaman yaşayabilirsin. İstemezsen en büyük arzunu yerine getirir, sonra da seni öldürürüm.
Esir olan han düşünüp cevap vermiş:
—Köle olarak yaşamak istemiyorum, beni öldür daha iyi. Ancak öldürmeden önce her hangi bir çobanı buraya getirmeni istiyorum.
—Ne yapacaksın o çobanı?
—Ölmeden önce ondan bir türkü dinlemek istiyorum…
Dedem diyor ki; “İşte böyle vatanlarının bir türküsü için canlarını feda eden insanlar varmış. Bu insanları görmeyi ne kadar isterdim!” Herhalde onlar büyük şehirlerde yaşıyorlar.
Türküyü dinlerken dedem kulağıma fısıldar: “İlahi! Ne büyük insanlarmış eski insanlar! Ne türküler yakmışlar."
Категория: Edebi makalalar | Просмотров: 117 | Добавил: Gökböri | Теги: Çingiz Aýtmatow | Рейтинг: 5.0/1
Всего комментариев: 16
0
16 eatayew33   [Mowzuga geç]
@Haweran, olaryň ikisindenem habarym bar. Ç Aýtmatowyň "Буранный полустанок или дольше века длится день " eserinde şol rowaýat bary-ýogy birýarty (1,5 ) sahypany tutýar. Bir-ä şony, birem "Мастер и маргарита"- da Pontiý Pilatyň Isa pygamber bilen duşuşýan ýerini, öz-özüme geň galyp, onlarça gezek okandyryn. Onsoň H. Narlyň ol kinosyny nädip halajak?
Eger kino gyzygýan bolsaň, käbir kinolaryň kitabyny okamanyň gowy. "А зори здесь тихие" ýaly kitabam, kinosam agladyp bilýän eserler az-az...

0
13 Orhideýa   [Mowzuga geç]
Iñ gyzykly ýeri.. Abiş Kekilbaýewiñ şol eserindäki waka... Türkmenler hakynda..

0
12 Orhideýa   [Mowzuga geç]
"Mankurt" barada... Çingiz Aŷtmatowyñ 1980- nji ŷylda " И дольше века длится день" romany çap bolÿar. 1990 - njy ýylda režissýor H.Narlyýew şol romanyñ içindaki bir rowaýat esasynda film surata dúşurÿàr.
Ýòne, şu eser boýunça seljerme ýazanda Osman Ödäýew biraz.. ýalñyş ýazan ÿaly.. Çünki.. gürrüñi edilýän fakt: "Men bir faktyň üstünden bardym: adamlardan mankurt ýasalyşy baradaky fakt bir türkmen ýazyjysy tarapyndan Ç.Aýtmatowdan has öň agzalyp geçilen eken." (O.Ö) başga milletiñ wekili barada bolmaly. Ol gazak ýazyjysy Abiş Kekilbaýew. Onuñ 1979-njy ŷylda "Баллады забытых лет" kitaby çap bolan. Şol eser esasynda 1986-njy ýylda Kerim Annanow diplom íşini edÿar. (@eataew33 agza, rollarda gatnaşanlary dogry ýazypdyr).

0
15 Haweran   [Mowzuga geç]
Belkäm, aramyzda bilmeýänler bardyr, şolañ dykgatyna: Ç.Aýtmatowyñ "Ahyrzaman" eseri "Kyýamat" ady bilen Şadurdy Çaryýewiñ terjimesinde "Garagum" žurnalynda çykypdy, gelejekde saýtda paýlaşmagy göz öñünde tutýarys.

0
11 Orhideýa   [Mowzuga geç]
Umuman, gürrüñ "teatrallaşan filmler" barada bolansoñ, goşulman durup bilmedim...
Aslynda, gowy teatrallardan gowy kinolar çykŷar.. Beÿleki döwletleri almanymyzda hem türkmenlerde kinoñ atasy hasaplanŷan Alty Garlyŷew ilki başda teatral adamdy.. Emma,Tarkowskiŷ ya Garlyŷew ýalylar DOGULÝARLAR.. Olara "altynjy duŷgy" diýen ukyby dana TEBIGAT beripdir.. A tak.. tomaşaça
"teatrallaşan kinolar.." ŷaly dúşunjàni berÿan filmleri ŷasan adamlar has duŷgy berjek bolup.. öte geçŷàn bolmaly.. Soñky dôwurler tankydyñ asla ÿoklugy, megerem, şeýle netijàni berdi...

0
10 eatayew33   [Mowzuga geç]
@Haweran, Kerim Annanowyň diplom işi hökmünde surata düşüren gysgametrazly "Mankurt" filmi bolmaly. Baş rollarda: Baba Annanow, Ýusup Kulyýew, Kerim Annanow. Kerimiň soňky kinolarynyň hiç birem maňa şeýle täsir etmändi. Şoň ssenariýesi siziň şol diýýäniňiz bolmalymyka diýýän. Kerimiň ogly bilen bilen araňyz bar bolsa, sorap göräýiň, belki, saklaýandyr. Kerimiň öz-ä kinolaryny saklaýardy. Göreniňe juda degýän film.

0
14 Haweran   [Mowzuga geç]
Sag bol, eatayew33, Ýusup Kulyýew b.n habarlaşyldy, ýaşulyda bar eken (görmek isleýänler youtoobe-den hem tapyp görüp bilerler) erte-birigün aýdýan kinoñyzam (ol, ýagny K.Annanowyñky A.Kekilbaýewiñ, H.Narlyýewiñki bolsa Ç.Aýtmatowyñ eseri esasynda düşürilen) göreris. Film Ç.Aýtmatowyñ hut öz goldawy b.n ummasyz pul çykarlyp düşürlenem bolsa, beýik ýazyjynyñ göwnüne ýaramandyr (biziñkileñ "günäsi" b.n).

0
6 Haweran   [Mowzuga geç]
MANKURT

Men saňa ýoldaşym diýip bilmerin,
Çünki ýoldaşyňa hyýanat edýäň.
Men saňa ildeşim diýip bilmerin,
Iliň öz öýüni kyýamat edýäň.

Men saňa syrdaşym diýip bilmerin,
Ile peçan edip ýörsüň syrymy.
Men saňa gardaşym diýip bilmerin,
Betlagamyň aýan bolar pirimi!

Goňşymmy sen? Onam diýip bilmerin,
Çünki goňşudanmyş kyýamat güni.
Sen şu gün inderdiň kyýamat başa,
Gündizkä üstüme ýagdyrýaň tümi.

Men saňa duşmanym diýip bilmerin,
Birde zyýan, haýyr tapdym duşmandan.
Aglap bilýäň, gülüp bilýäň bir gözde,
Ömürimde başga zat däl puşmandan.

Eger sen bolmasaň dostum, ýa goňşym,
Ýa ildeşim, ýa bolmasa syrdaşym.
Sen onda kim? Birje gezek içiň dök,
Bolmasaň duşmanym ýa-da gardaşym.

Men saňa «adam bol» diýip, biljek däl,
Parhy bardyr adam bilen adamyň.
Maldan mähir gördüm, senden görmedim,
Hem şu güni, ertesi sen nadanyň.

10.02.1996.

http://kitapcy.com/news/2018-11-10-3270
http://kitapcy.com/news/2021-06-07-15710

0
3 Haweran   [Mowzuga geç]
Çingiz Aýtmatowyñ eseri esasynda Hojaguly Narlyýewiñ düşüren "Mankurt" çeper kinofilmini görmek bu barada giñişleýin pikir ýöretmek isleýänlere gyzykly bolsa gerek. Dogrusy, meñ özüm-ä öñ beýle kinofilmiñ bardygyny bilemokdym. Täsin täzelik boldy. Elbetde, hil biraz pesräk, teatral röwüşler agdyklyk edýär. Ýöne režissýorymyzyñ, akýorlarymyzyñ zähmetine berekella diýmeli, aýtmak islän zatlaryny aýdybilipdirler... Kinofilm Türkmenistanda we Türkiýede surata düşürlen eken.

0
8 Bagabat   [Mowzuga geç]
Şol tapgyrda düşürilen kinolaň aglaba köpüsiniňem şol çakdan aşa "teatrallyk" keseli bar-la. "Mollanepes", "Kemine", "Arçaly adam" we ş.m.. Çopan ýigit Ýolaman baradaky "Mankurt" filmem. Ýöne oňa derek Polat Mansuryň Moris Simaşkoň "Ýowşany"-nyny ekranlaşdyran "Beýbars"-ynda-da teatrallyk ýok dälem bolsa, ol juda täsirli. Äý elbetde, sowet kinosynyň täsirinden çykjak bolnup çarp urulýan gözlegleriň döwrüdir-dä. Ýa-da Tarkowskiýniň, Konçalowskiýniň, Paradžanowyň yzy bilen ýörejek bolmakmy nämemi...
Ýöne, dogrusy, meniň pikirimç-ä, Tarkowskiýni, Parajanowy kabul etmek üçin estetlerdir-intellektuallar gerek. "Masskultura bilen saýlama sungatyň arasynda gorp ýatyr" diýlip hasap edilýär-dä.
Äý onsoňam: "Azlyk üçin sungat ýa-da köplük üçin senet" diýen aýtgam belki ýöne ýerden dörän däl bolmagam ähtimal. Kim bilýä...

0
2 guljancharyberdiyewa   [Mowzuga geç]
Bir mankurtlashdyrmadan halas bolmak üçin bashga bir mankurtlashdyrmany teklip etmek dogry chozgütmi?

0
1 Bagabat   [Mowzuga geç]
Temaň adyny okap ýaşuly mugallymym pahyryň geçen asyryň togsanynjy ýyllarynda: "Günsaýyn mankurtlaşyp barýas" diýip öwran-öwran gaýtalaýany ýadyma düşüp gitdi. Ýöne, arman, dili bilmämsoň, biziňkä ýakyn dilem bolsa, türkçe materiallaryň hemme nýuanslaryna dogry, doly düşünip bolanok.

0
4 Trigger   [Mowzuga geç]
Mankurt olmamak için ne yapmak lazım? Milletlerin yetişmiş büyük insanları, halkına yabancı olmayan bir aydın kitlesi, elitası olması lazım. Topluma yön verecek gençleri yetiştirecek büyük sanat adamları olması lazım.

,
esasy, şu ,,lazymly'' ýerlerine düşünsek, bolar, Serdar agam!

0
5 Haweran   [Mowzuga geç]
"Ç.Aýtmatow dünýä edebiýatynda mankurtizmi açdy. Ýazyjynyň mankurtizmi soňky ýüz ýyllykda bize sataşan ruhy kesel. Ýazyjy şol pikiri mifiň, has dogrusy, rowaýatyň üsti bilen beýan etdi. Men bir faktyň üstünden bardym: adamlardan mankurt ýasalyşy baradaky fakt bir türkmen ýazyjysy tarapyndan Ç.Aýtmatowdan has öň agzalyp geçilen eken. Ol hakda Ç.Aýtmatowdan öň gyrgyz ýazyjysy hem eser döredipdir. Gyrgyz ýazyjylary maňa bu hakda Moskwada gürrüň beripdiler. Emma türkmen ýazyjysy-da, gyrgyz ýazyjysy-da şol durmuş faktyny düýpli ruhy problemanyň üstüni açmagyň serişdesi hökmünde ulanyp bilmändir. Asyl, bu olaryň ýadyna-da düşmändir. Ýöne bir geçmişdäki şu gün üçin geň-taň bir zat hökmünde ýatlanyp geçiläýipdir. Aslynda mankurta meňzeş bir ýagdaýa W.Gýugonyň XIX asyryň ikinji ýarymynyň başragynda ýazan «Gülýän adam» diýen romanynda-da duşýarys. Bu ýerde baý miras eýesi bolmak maksady bilen hakyky mirasdüşeriň keşbini üýtgedýärler, hakydasyny alýarlar. Ýörite maksat bilen edilýän bu betnyşanlygy W.Gýugo baýlyga eýe bolmak üçin gurulýan zabun hile hökmünde görkezýär. Özem bu ýokary gatlagyň baý mirasdüşerleriniň zadyna eýe bolmak üçin, ikinji, üçünji derejeli mirasdüşerleriň gurýan hilesi hökmünde beýan edilýär."
http://kitapcy.com/news/2020-06-18-1707

0
7 Bagabat   [Mowzuga geç]
Sag bol, @Haweran, bu salgy beren materialyňy öň okadym. Osman agaň (Osman Ödäýew) naýbaşy seljermeleriniň biri diýip hasap edip gelýärin. Ýöne, şol ýerde: "Men bir faktyň üstünden bardym: adamlardan mankurt ýasalyşy baradaky fakt bir türkmen ýazyjysy tarapyndan Ç.Aýtmatowdan has öň agzalyp geçilen eken." diýýänini şomadam çaklap bilmändim, şumadam. Dogrusy, gözlemändimem. Pahyryň özünden soraýyn diýseňem, özi ýok...

0
9 Haweran   [Mowzuga geç]
Şony, ýagny menem şo ýazyjymyzyñ kimdigini we agzalan eseriniñ haýsy eserdigini añtap gelýän, teý bilebilmedim..

Имя *:
Email *:
Ähli smaýliklar
Код *: